Het is de logica zelve: als je bodem gezond is, produceert hij ook gezonde, sterke gewassen. Wie alles over gezonde biobodems kan vertellen is bioboer Nico Vandevannet van De Levende Aarde, een bedrijf dat zijn naam niet gestolen heeft. Groenbemesters en niet-kerende bodembewerking? Vanaf nu kun je erover meepraten!

Boordevol leven

Nico Vandevannet is bezieler en drijvende kracht van biobedrijf De Levende Aarde in Oostkamp. Al 20 jaar teelt hij een 40-tal biologische groenten, met als paradepaardjes witloof in de winter en aardbeien in de zomer.
Een van de belangrijkste basisprincipes van de biologische landbouw is dat er altijd geteeld wordt in volle grond, want daar halen planten al hun voedingsstoffen uit. Goeie zorg voor de bodem is dan ook Nico’s stokpaardje: “Het bodemleven is een heel complex gebeuren. We weten meer over wat er in de ruimte gebeurt dan wat er 5 cm onder onze voeten gebeurt”.

Nico geeft uitleg bij zijn visie en aanpak in dit filmpje:

Wat zit er in de bodem?

Weinig mensen beseffen hoeveel leven er in onze grond zit. Wist je dat onze bodems onderdak verlenen aan een kwart van de biodiversiteit van de hele planeet? In bio vormt een levende, vruchtbare bodem de evidente basis voor de landbouw.
Hoe is die bodem eigenlijk opgebouwd? Nico legt uit: “Bovenin zit er een strooisellaag, daaronder zie je een fijne laag die enorm rijk is aan bodemleven. Hoe dieper je gaat, hoe grover het wordt en hoe minder bodemleven je tegenkomt.”
Meer over het rijke bodemleven lees je hier.

Het bos als inspiratie

Nico heeft wel een heel eigen aanpak om zijn gronden vruchtbaar te houden. Hij vroeg zich af hoe het kwam dat alles in de natuur normaal groeit en ging op onderzoek uit. Hij kwam uit bij het bos als natuurlijke biotoop: het bos groeit zonder dat iemand er een vinger naar uitsteekt. Het bodemleven en de organische stof die in de bodem aanwezig zijn spelen daarbij een belangrijke rol. Hij besloot om dit ‘bossysteem’ toe te passen op zijn eigen teelten door te zorgen voor voldoende organische stof in bovenste 5 à 10 cm van de bodem, en door zijn grond zo min mogelijk te bewerken om het bodemleven zo min mogelijk te beschadigen.

Over spaghetti en humus

Organische stof – of humus – is organisch materiaal dat op en in de bodem terecht komt en daar verteerd, afgebroken en verspreid wordt door allerlei bodemorganismen. Nico Vandevannet heeft er een mooie metafoor voor: “Vooral schimmels en bacteriën spelen een grote rol. Je kunt ze zien als een bord spaghetti: de schimmeldraden zijn als de spaghettislierten, en de bacteriën zijn als de saus die je erover giet. Die bacteriën hebben een slijmlaag waardoor ze overal aan vast gaan plakken. Samen zorgen ze ervoor dat de bodem aan elkaar gaat klitten. Daardoor wordt hij ook beter bestand tegen erosie.”

Nico Vandevannet toont hoe de bovenlaag van zijn bodem eruit ziet - (c) VLAM, P. De Laet

Van dierlijke mest naar groenbemesters

Ook in zijn bemestingsaanpak is Nico een pionier. Hij ging weer kijken naar het bos: daar leeft geen enkel dier dat zoveel mest produceert als wat de boer op zijn akkers gebruikt. Hij besloot zijn dierlijke bemesting sterk te verminderen en in te zetten op groenbemesters: deze gewassen worden tussen de ‘echte’ teelten door geteeld om de bodemvruchtbaarheid in stand te houden.

Goeie groenbemesters: phacelia (l) of Japanse haver (r) - (c) VLAM, P. De Laet

“Ik kies voor groenbemesters, en dan voornamelijk grasachtigen zoals phacelia of Japanse haver. Die vormen vrij veel wortels én hebben veel plantmassa,” aldus Nico. “Groenbemesters zorgen er ook voor dat je bodem bedekt is, net als de strooisellaag in het bos. Daardoor kan er geen onkruid gaan kiemen en wordt je bodemleven beschermd tegen o.a. schadelijk uv-licht van de zon.”

Koolstofopslagplaats

Als er een nieuwe teelt aankomt, worden de groenbemesters vernietigd: de resten blijven op de akker liggen of worden ondergewerkt. “De vernielde teelt zorgt voor nieuw organisch materiaal voor de bodem, en die biedt op zijn beurt weer voedsel aan de bodemorganismen, die vervolgens weer nieuwe planten kunnen voeden”, licht Nico toe.

Bij dit proces wordt ook extra koolstof opgeslagen in de bodem. Hoe werkt dat? Planten nemen CO2 op uit de atmosfeer via fotosynthese, en de koolstof (C) wordt opgenomen door de plant. Ook de resten van de groenbemesters leveren extra vruchtbaar organisch materiaal en dus koolstof op voor de bodem. Veel koolstof in de bodem zorgt ervoor dat er de bodem meer water kan vasthouden. De percelen worden minder snel te nat in de winter en minder snel te droog in de zomer.
Groenbedekkers dragen dus sterk bij aan de bodemvruchtbaarheid en aan een gezondere bodem.

Keren of niet-keren?

Een ander belangrijk aspect van Nico Vandevannet zijn praktijk is zijn radicale keuze voor de niet-kerende grondbewerking. Traditioneel worden akkers vaak flink doorploegd om de resten van de vorige oogst te ‘keren’. Maar daar zijn allerlei nadelen aan verbonden. Nico geeft tekst en uitleg: “Bij het ploegen ga je bodem die vrij arm is aan bodemleven naar boven halen, en een bodem met een rijk bodemleven (denk aan de spaghetti!) naar onderen brengen. Het bodemleven krijgt zo amper nog zuurstof en veel organismen zullen afsterven. Daarnaast gaan ze nutriënten (voedingsstoffen) vrijgeven op een plek waar geen plantenwortels zitten, dus die nutriënten gaan verloren.”

Nico Vandevannet met de cultivator die de bodem lichtjes oplicht en lucht geeft - (c) VLAM, P. De Laet

In de biolandbouw doen de boeren echter meer en meer aan ‘niet-kerende’ bodembewerking: dit betekent dat alleen de bovenste bodemlaag wordt losgemaakt. Nico is hier een grote voorstander van: “Sinds een jaar of 10 zijn we gestopt met ploegen, dus met kerende grondbewerking. Waarom? Iedere keer dat je ploegt ga je met een mes door je bord spaghetti in de bodem. Hoe meer je dat doet, hoe meer je dingen kapotsnijdt. De structuur gaat gewoon kapot, op den duur blijft er alleen maar blubber over. Als het regent, spoelen de broodnodige voedingsstoffen zo weg.”

Hoe doet hij het dan wel? “Ik heb een toestel gevonden dat de bodem zo weinig mogelijk verstoort maar er wel zuurstof aan geeft. Je kunt het vergelijken met een spitvork die je in de grond steekt en die de grond niet omspit maar gewoon een beetje oplicht. De grondlagen worden niet gemengd: al het organisch materiaal dat bovenaan zit, blijft bovenaan”. (in het filmpje zie je het toestel in werking)

Opmerkelijk resultaat

Nico zijn radicale, niet-kerende grondbewerking heeft duidelijk een positieve impact op zijn bodem: “Sinds ik gestopt ben met kerende grondbewerking is in 10 jaar tijd mijn organische stofgehalte bijna verdubbeld!” – een uitzonderlijk resultaat is dat.

= - = - =

Lees ook: Een gezonde biobodem is het hart van de biolandbouw