Quinoa is een superfood uit Zuid-Amerika: het heeft een hoge voedingswaarde dankzij eiwitten en essentiële aminozuren en zit boordevol mineralen en vitaminen. Bovendien is het glutenvrij én suikerarm. Het project ‘Quinoa Lokaal’ van ILVO onderzoekt of en op welke manier biologische quinoa kansen heeft in Vlaanderen.

Wat is quinoa?

Quinoa (spreek uit: kien-owa of kien-wa) zit duidelijk in de lift. Belgische supermarkten merken een enorme toename in hun verkoop van quinoa de voorbije jaren. Als je het eet, lijkt quinoa wel een graansoort te zijn, maar dat is het toch niet. Op het veld is het een grote plant, tot drie meter hoog, met bonte oranje, rode tot paarse pluimen waar de zaden in zitten. Quinoa wordt gezaaid vanaf eind maart, en wordt vanaf eind augustus geoogst. De zaadjes lijken op graankorrels en kunnen wit, rood of zwart zijn. Je kookt ze gaar in water, zoals rijst of couscous. De verschillende soorten smaken lichtjes anders.

Drie soorten quinoa - (c) 123rf Pauliene Wessel

Superfood

Die toename in verkoop is niet toevallig: quinoa is gewoon een superfood. Het bevat veel eiwitten van hoogwaardige kwaliteit met daarin alle essentiële aminozuren in de juiste verhouding. Aminozuren? Dat zijn bouwstenen van eiwit. Er zijn twee soorten: essentiële en niet-essentiële zuren. Zelf maken we niet-essentiële aminozuren aan maar we hebben er ook essentiële nodig, en quinoa is daar een uitstekende bron voor. Quinoa vormt dus een uitstekende eiwitleverancier voor vegetariërs.

Verder heeft quinoa een hoger mineralengehalte dan tarwe, rijst of maïs en bevat het verschillende vitamines, voedingsvezels en antioxidanten. Dat is een van de redenen dat het gebruikt wordt in voeding voor astronauten en ouderen. Ook is quinoa glutenvrij en dankzij zijn lage glycemische index past het perfect in een suikerarm dieet.

Niet te verwonderen dat quinoa in Zuid-Amerika al sinds mensenheugenis een vaste waarde is: het wordt al zo’n 6.000 jaar verbouwd in Peru, Bolivië en Chili. In de Andes groeit het gewas zelfs boven de 4000 meter. Waar in de 16e eeuw de Spanjaarden de aardappel uit Zuid-Amerika meebrachten naar Europa, is het nu de beurt aan quinoa om de oversteek te doen. En aangezien het transport uit Zuid-Amerika een flinke ecologische voetafdruk heeft, is het mooi dat quinoa nu duurzaam en lokaal kan worden geteeld.

Biologische quinoa in verschillende kleuren op het proefveld van ILVO - (c) ILVO

Quinoa Lokaal: kennis delen

Maar kan quinoa wel goed in Vlaanderen geteeld worden? De eerste teler in Vlaanderen was bioboer Marc Verhofstrate, die begon ermee in 2015. De afgelopen jaren werd al veel werk verzet om van quinoa een nieuwe Vlaamse teelt te maken. Aspecten als teelttechniek en rassenkeuze moeten nog verfijnd worden, en dat is precies wat het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) nu doet met het project ‘Quinoa Lokaal’.

Projectleider Gerda Cnops van het ILVO: “Quinoa biedt heel wat kansen en staat nog in de kinderschoenen. Geïnteresseerde bedrijven onderzoeken nu samen met ons hoe ze hun quinoa op de markt kunnen brengen. Het doel van het project is om het areaal duurzaam geteelde quinoa in Vlaanderen te verdrievoudigen. Alle kennis die daarvoor nodig is, sluizen wij door naar de kandidaat-boeren.” Daarnaast is ook de rendabiliteitsanalyse een belangrijk aspect: een boer moet immers goed weten hoeveel kilo’s per hectare hij moet halen om uit de kosten te komen en rendabel te zijn. Ook daar biedt ILVO hulp.

Uniek aan dit project is dat er zowel conventionele boeren als bioboeren aan meedoen. ILVO-onderzoekster Greet Tavernier zegt hierover: “Er is een heel goed contact tussen deze boeren, met een fijne wisselwerking van kennis en ervaringen. Ze ontmoeten elkaar op de jaarlijkse telersvergadering maar houden vooral contact in hun eigen Whatsapp-groep. Daar worden veel vragen gesteld én beantwoord. Ze leren dus ook gewoon van elkaar!”

Trosje biologische quinoa - (c) ILVO

Groen imago

Quinoa is om veel redenen bij consumenten in trek. Het kan perfect dienen als ingrediënt voor vleesvervangers, ontbijtgranen, bier, brood, pasta, enz. Voor boeren is het bovenal een duurzaam gewas met een groen imago. En dat vindt Quinoa Lokaal een sterke troef. Projectleider Gerda Cnops: “Quinoa heeft amper behoefte aan gewasbescherming: je zaait het vroeg uit, en dan groeit het gewas dicht tegen elkaar vóór het onkruid boven komt. Dat onkruid pak je aan met schoffel en wiedeg. Ook de conventionele boeren doen het zo, en dat is bijzonder. De teelt gebeurt dus zonder pesticiden of herbiciden, zowel voor bio als voor niet-bio.” De bioboer gebruikt sowieso geen chemisch pesticiden of herbiciden omdat die niet zijn toegelaten in de biologische landbouw. En de niet-bio boer moet de biomethode volgen want chemische pesticiden zijn voor deze teelt nog niet vergund. Bio toont hier duidelijk de weg!

Lichtgevoelige plant

Op het proefterrein in Merelbeke heeft Quinoa Lokaal nu 30 are (3000 m²) quinoa staan. Onderzoekster Greet Tavernier: “We hebben een proefveld waar bemesting wordt getest en een waar we verschillende rassen testen. Vorige week hebben we een paar percelen gedorst. Idealiter is het gewas al droog maar nu zullen we de oogst eerst goed moeten drogen.”

De oogst van biologische quinoa op het proefveld van ILVO - (c) ILVO

Interessant: de Zuid-Amerikaanse rassen van quinoa zijn gewend aan kortere dagen, en dus minder daglicht, terwijl het hier in de zomer tot 17u lang licht is. Het gewas moet zich dus aanpassen aan de omstandigheden. Een quinoaras uit Chili (dat een gelijkaardige daglengte heeft als België) heeft daar al minder problemen mee dan een Peruaans (waar de dagen korter zijn want dichter bij de evenaar). Het proefcentrum gebruikt daarom vooral Chileense rassen.

Smakelijk!

Quinoa is heel veelzijdig: je kunt het koken of poffen, als rijst gebruiken of in een salade, … De quinoakorrels kook je met een dubbele hoeveelheid water, twaalf tot vijftien minuten koken, klaar! Wist je dat je eigenlijk de hele quinoaplant kunt eten? Als je de jonge planten en groene bladeren wokt, smaken ze naar spinazie. Dat komt omdat quinoa familie is van spinazie!

Hier alvast twee lekkere recepten: