De Kleinaart: lekker biofruit dankzij agroforestry

Jon Rouvrois van biologisch fruitteeltbedrijf De Kleinaart omarmt agroforestry en laat op zijn percelen biologisch fruit- en groenteteelt harmonieus samengaan met veeteelt. “Ik wil mijn boomgaarden robuuster en ecologischer beheren en dat doe ik met dieren”. 

In Haspengouw, op een boogscheut van Sint-Truiden, teelt Jon Rouvrois (36) heerlijk biologisch fruit op De Kleinaart: heel veel appels, en ook pruimen, peren, perziken, rabarber, kiwibes en zwarte bes.  

Al van jongs af aan koestert hij een fascinatie voor land- en tuinbouw: als student werkte hij al in de fruitteelt en in een grote moestuin. “Zolang ik me kan herinneren, ben ik gefascineerd door natuur en landbouw. Ik vind aan landbouw doen eigenlijk een van de puurste manieren om in interactie te gaan met natuur.”

Na zijn studies Natuur- en bosbeheer deed hij ervaring op als teeltverantwoordelijke bij een biologische groenteteler. Het gaf hem het zelfvertrouwen om zelf een bedrijf op te starten. In 2021 nam hij De Kleinaart over van de vorige eigenaar (*), die al ruim 20 jaar biologisch teelde. 

Jon Rouvrois: "Ik vind aan landbouw doen eigenlijk een van de puurste manieren om in interactie te gaan met natuur.”

Agroforestry: samenwerking loont

Waarom koos Jon Rouvrois ervoor om een biologisch bedrijf over te nemen? “Ik vind biologische landbouw heel goed aansluiten bij mijn studie van Natuur- en bosbeheer. Ik heb geleerd om ecosystemen te observeren en de interacties te zien. Met name in de biolandbouw is het belangrijk om heel het systeem te bekijken, en niet één aspect.” 

Een logisch gevolg van deze interesse is dat Rouvrois stevig inzet op agroforestry of boslandbouw – oftewel de combinatie van (fruit)bomen met andere teelten of met vee. Houtkanten en bomen dragen bij aan de bodemkwaliteit, bestuiving van de bloesems en natuurlijke plaagbestrijding. 

Tussen de vele fruitbomen van De Kleinaart is er ook een perceel met groenteteelt én er staan schapen en roodbruine varkens tussen de bomen. “Ik wil mijn boomgaarden robuuster en ecologischer beheren en dat doe ik met dieren,” geeft Rouvrois aan. “Het vee zorgt voor natuurlijke bemesting en helpt met de plaagbestrijding doordat ze afgevallen fruit, waar plagen in zitten, opeten. De drie varkens die ik sinds kort heb, zitten in een omheind stuk met struiken. Varkens en bomen, da’s eigenlijk niet zo simpel: ze eten het fruit op en kunnen de wortels van fruitbomen vrij wroeten.” 

De bomen en struiken bieden op hun beurt beschutting aan de grazers tegen weer en wind. Het vlees van de dieren verkoopt de bioboer in zijn hoevewinkel.

Nuttige helpers

Nog een extra voordeel van de schapen: ze houden de muizen en woelratten onder controle door over de ondergrondse maar oppervlakkige gangen van muizen en ratten te lopen. En die storten dan in: “De muizen vluchten dan weg en zo kunnen de torenvalken, hun natuurlijke vijanden, ze makkelijker vinden. Daarom voorzien we nestkasten voor valken." 

"Ook voor hermelijnen en wezels, want die vangen de muizen ondergronds. Wezels vinden dekking in onze houtkanten en heggen. Ze brengen geen schade toe aan de fruitbomen, want het zijn carnivoren.” En zo houdt de natuur het evenwicht in stand.

Doordacht weidebeheer

Agroforestry besteedt veel aandacht aan de manier waarop je grazende dieren inzet, vertelt de jonge teler: “Mijn schapen staan het hele jaar buiten, ze slapen ook buiten. Ik verplaats ze ongeveer om de vier dagen. Door ze kort te laten grazen en dan het gras lang te laten rusten, zorg je ervoor dat het gras veel meer koolstof in de bodem vastlegt. Zo kan je het koolstofniveau in je bodem enorm verhogen, evenals de diversiteit van de weide en het bodemleven. Een deel van het gras wordt vertrappeld maar ook dat beschermt de bodem.” 

Wortelstok geeft groeikracht

Terug naar de fruitbomen. Een belangrijk deel van de fruitboom is de onderstam, want die zorgt voor de groeikracht van de boom. Rouvrois licht toe: “Je zou denken dat je appelpitjes kan planten, maar dan krijg je steeds een andere boom, en slechts een heel klein percentage van die zaailingen levert een goede appel op. Dus zo werkt het niet bij fruitbomen. De onderstam is een stevige wortelstok, waar je de fruitsoort op ent. Door fruit via een onderstam te vermeerderen, zijn ze genetisch identiek. En zijn ze bijvoorbeeld ook op hetzelfde moment oogstklaar. Voor telers is dat belangrijk.”

En wat is juist het verschil tussen hoogstambomen en laagstam? “De wortelstok bepaalt met zijn groeikracht of het een hoogstam wordt, of hoe hoog de boom kan groeien. Maar de plaats waar de takken beginnen, dat beslist de boomkweker. Bij hoogstam beginnen de takken tussen de 1,80m en 2m. Bij halfstam is dat rond de 1,5m. En bij laagstam nog lager.”

“Een laagstam wordt nooit zo groot, dus zo'n boom komt in productie vanaf het tweede of derde jaar. Terwijl bij een hoogstam moet je weten dat het minstens zeven of acht jaar duurt voordat die echt in productie komt en echt goed geeft.”

Meer biodiversiteit 

Toen Rouvrois het bedrijf overnam, was het terrein al bijzonder biodivers, met veel bomen, houtkanten, hagen en een grote vijver. “Maar ik wil het bedrijf nog sterker gediversifieerd maken. Omdat een aantal fruitbomen niet meer in goede staat was, heb ik ze vervangen door robuuste fruitrassen.” 

De Kleinaart focust zich nu op biologische appel- en pruimenteelt: “Peren heb ik niet bijgeplant, er zijn er weinig die resistent zijn tegen schurft. Dus nu plant ik vooral appels en pruimen bij.” En wat is zijn eigen favoriete fruit? “De Natyra-appel vind ik echt top! Krakend, zoet én sappig!”

Welke plannen koestert Jon Rouvrois nog voor zijn bedrijf? “Ik zou willen proberen om een halfstamboomgaard te mengen, dus verschillende fruitrassen echt samen zetten. Appels, peren, pruimen, misschien kersen. Ik denk dat plagen zo minder kans krijgen. En dan in combinatie met begrazing uiteraard, want de schapen eten dan het gevallen fruit op. Ik denk dat daar wel toekomst in zit!” We zijn benieuwd!

_____________
(*) Omdat landbouwgrond heel duur is in Vlaanderen, zocht Jon Rouvrois hulp bij De Landgenoten, een coöperatie die landbouwgrond aankoopt met geld van aandeelhouders en schenkers. Vervolgens huurt de bioboer de grond van De Landgenoten via loopbaanlange contracten. Zo willen ze de groei van duurzame landbouw in Vlaanderen stimuleren.