De Kromme Boom teelt bio-oesterzwammen met zonlicht én extra vitamine D2

Het is vrij uniek dat een maatwerkbedrijf - waar mensen een opleiding en arbeid op maat krijgen - inzet op biologische teelten. De duurzame, biologische oesterzwamkweek van De Kromme Boom is er zo eentje. De oesterzwammen hebben een hoge vitamine-D2-waarde dankzij het zonlicht in de teeltcellen. Een verdiende nominatie voor de BioVLAM!  

Bij vzw De Kromme Boom kunnen al 40 jaar mensen terecht die door de mazen van het welvaartsnet glippen. Vroeger was het een ‘Sociale Werkplaats’, sinds 2019 heet het ‘Maatwerkbedrijf De Kromme Boom’. Opleiding en tewerkstelling op maat staan er centraal, met vooral veel aandacht voor de mens. Sociale herintegratie is het ultieme einddoel.

Marnix Boes, hoofdverantwoordelijke en voorzitter van de vzw, licht toe: “De eerste dag hier mag je nog kansarm zijn, maar vanaf dag twee word je beschouwd als stafmedewerker! Wat ons uniek maakt, is dat de mensen hier blijven zolang ze dat zelf nodig vinden. We peilen naar hun talenten en zorgen dat ze die kunnen ontwikkelen.”

Genomineerd voor de BioVLAM

De Kromme Boom kaapte met zijn duurzame biologische oesterzwamkweek een nominatie voor de BioVLAM 2023 weg, de award voor innovatief en duurzaam biologisch ondernemen. Het bedrijf reageerde enthousiast: “De nominatie voor de BioVLAM bevestigt onze keuze om via sociale tewerkstelling gezonde voeding te produceren op een biologische en duurzame manier.”  

In september 2023 startte De Kromme Boom alweer het vierde jaar met de biologische oesterzwammenteelt. Mooi is dat deze teelt veel voldoening geeft aan iedereen die eraan meewerkt: “Bij het oesterzwamplukken kunnen de medewerkers genieten van een mooi resultaat en van het dagelijks zien groeien van de oesterzwammen. Door de vele repetitieve handelingen geeft dit een zekere rust en houvast voor onze medewerkers,” aldus Boes.  

Abdij van nu

Hoe kwamen ze op het idee om oesterzwammen te gaan telen? Marnix Boes vertelt: “We zochten een toegankelijke activiteit om hier op het terrein te doen. Een bestuurder reikte ons het idee van de oesterzwammen aan. We konden een installatie overkopen om zelf substraat te maken, zodat we de hele cyclus in handen hadden. Van constructie van de gebouwen tot het transport naar de klant – alles gebeurt door onze eigen doelgroepmedewerkers”.

“We zijn een beetje zoals een abdij van vroeger: we hebben vee, groenten en fruit om in ons eigen onderhoud te voorzien. Daar werkt iedereen aan mee. Voor mensen met een meer technische aanleg zijn er ateliers in schrijnwerkerij of metaalbewerking. Anderen werken liever in het groen. Met de oesterzwammenkweek zorgen we voor een duurzame tewerkstelling, ook voor hen die minder vaktechnisch onderlegd zijn”.

Wekelijks brengt De Kromme Boom 1.500 kg biologische oesterzwammen op de markt, een mooie opbrengst. Waar verkopen ze hun oogst? Boes: “We zijn naar veiling Reo gestapt en zij wilden wel met ons in zee gaan. Hierdoor hebben we een vaste afzet”.

Zes keer meer

Een bijzonder voordeel van de oesterzwammenteelt blijkt hun hoge vitamine D2-waarde. Alleen in paddenstoelen en schimmels vind je die vitamine D2, dat is de plantaardige vorm van vitamine D. Het draagt bij tot sterke botten en tanden en een goede werking van je spieren, en ondersteunt je immuunsysteem. Via via ontdekte Marnix Boes dat oesterzwammen in staat zijn om extra vitamine D2 op te nemen uit natuurlijk UV licht.

De meeste oesterzwammen worden geteeld in ruimtes met kunstlicht maar Boes besloot om het zonlicht van bij de start zijn werk te laten doen en installeerde dakramen (niet met glas maar met UV-doorlatende platen) in het dak van de teeltcellen. “De ruimtes warmen wat sneller op maar we kweken zo wel unieke oesterzwammen – iets bleker maar met een hoge natuurlijke D2! Na een test bleek er tot minstens zes keer meer vitamine D2 in onze zwammen te zitten in vergelijking met andere”, zegt hij met een brede glimlach. “Dus dat is zeker een extra verkoopargument”.

Substraat van 67°C

Alle biologische gewassen moeten met hun wortels in de volle grond staan, maar paddenstoelen zijn fungi, geen planten. Het mycelium - het netwerk van worteldraden - van paddenstoelen ruimt voornamelijk dood organisch materiaal op, en in de volle grond is er daar te weinig van te vinden. Daarom gedijen fungi het best op een substraat van organisch materiaal.  

Voor De Kromme Boom was het belangrijk om zelf dat substraat te kunnen produceren. Marnix Boes legt uit: “We doen hier alles zelf, dus ook substraat zelf maken was evident. Ons substraat is gebaseerd op stro: we vermalen het in kleine stukjes en voegen er water en een beetje hooi aan toe. Dan wordt het vier dagen gefermenteerd in een enorme ton. Vervolgens wordt deze massa gepasteuriseerd. Vrij uniek is dat we de warmte van de fermentatie recycleren om te gebruiken voor de pasteurisatie. In een continue loop wordt warme lucht in het stro gestuwd, zodat het na twee dagen op 67°C komt.”

Op zoek naar het broed

Op dat moment stopt de warme lucht, en wordt het stro samen met het broed – de oesterzwamsporen – in grote teeltzakken gestopt. 

“Zwammensporen zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt zien of pakken. In een labo wordt het broed geënt op een drager zoals tarwe of raapzaad. Na sterilisatie gaat het graankiempje dood maar de voedingsstoffen blijven bewaard. Als het broed op zo’n graankorrel is geënt, komt het in een zakje met andere tarwekorrels. En dan vermenigvuldigt het zich razendsnel. Op die manier kun je de zwammensporen wél pakken en doseren”.  

Duurzaamheid op alle vlakken

Duurzaamheid is voor De Kromme Boom sowieso een zeer belangrijk principe: er is o.a. een volledig gesloten watercircuit met eigen rietveld-waterzuivering, en energie via zonnepanelen. Via een groot ondergronds buizensysteem kan de temperatuur in de teeltcellen worden aangepast. 

Marnix Boes voegt toe: “Niets gaat verloren: de afgesneden oesterzwamvoeten worden elders gebruikt voor de productie van veggie boterhambeleg, en het afgedragen substraat wordt voer voor het eigen vee of dient als bodemverbeteraar op de landbouwgronden. Zo maken we de kringloop rond”.

Boes ziet een mooie toekomst voor biologische oesterzwammen: “Je ziet dat veel mensen bewust minder vlees eten, en kiezen voor vleesvervangers. Oesterzwammen, dat is zowat de biefstuk onder de groenten: ze bevatten veel eiwitten en zijn supergezond. Ze hebben de structuur van kip, en bieden veel mogelijkheden als vleesvervanger. Je kunt er alle richtingen mee uit!”

Krom?  

Tot slot: waar komt de naam van dit bedrijf vandaan? “Een wijk hier vlakbij heet de Kromme Boom. En dat leek ons wel een goeie keus voor ons: een kromme boom is een soort bonsai-boom die krom gegroeid is door de weersomstandigheden. De mensen die hier komen aankloppen zijn bonsai-mensen die tegenslag hebben gehad in het leven, en een beetje krom staan. Maar met de juiste habitat en een goeie voedingsbodem, wordt het een prachtig exemplaar. En dat is een mooi symbool voor onze werking.”