Hoe Biobest nuttige insecten kweekt om plagen te bestrijden

Schadelijke insecten als de bladluis of de mineervlieg ziet een boer liever niet op zijn gewassen zitten, want ze kunnen enorme schade berokkenen. Het bedrijf Biobest is gespecialiseerd in de productie van nuttige insecten die de schadelijke insecten bestrijden of opeten. Felix Wäckers van Biobest vertelt er meer over in de video. 

De weilanden rond Biobest in Westerlo zijn wit bevroren als we er op bezoek gaan. “Biobest is inderdaad gevestigd in een landelijke omgeving, omdat Roland De Jonge hier in de buurt woonde – hij startte dit bedrijf in 1987. Hij was een dierenarts die als hobby hommels kweekte, en die hommels begon in te zetten voor de bestuiving van serretomaten. En dat werd een groot succes!” Aan het woord is Felix Wäckers, bioloog van opleiding en al 14 jaar directeur onderzoek en ontwikkeling bij Biobest. 

Bestuiving en bestrijding

Vandaag is Biobest actief in meer dan 60 landen wereldwijd. “De naam ‘Biobest’ verwijst naar ‘BIOlogische BESTuiving en BESTrijding’,” vertelt Wäckers. “Als bedrijf produceren we meer dan 50 soorten insecten voor de bestuiving en plaagbestrijding in een duurzame landbouw. De beschikbaarheid van nuttige insecten heeft voor de biologische telers een grote invloed gehad, want voordien bestond dit niet.” 

“De biologische plaagbestrijding is dan ook enorm gestegen, die groeit harder dan het gebruik van de hommels. Qua omzet betekent dit dat de nuttige insecten voor de plaagbestrijding belangrijker zijn geworden dan die voor de bestuiving: de hommels maken een derde van onze omzet uit, de bestrijders twee derde.”

Hommelpionier

“Biobest was echt een pionier wereldwijd om hommels te gebruiken voor de gewasbestuiving. De Jonge was de eerste die dat deed. Voordien werden enkel honingbijen ingezet om gewassen te bestuiven," vertelt Felix Wäckers. 

"Het voordeel van hommels is dat die ook gewassen kunnen bestuiven in omstandigheden waar honingbijen niet goed werken, zoals bij koud en bewolkt weer en in serres. In serres worden honingbijen afgeleid door de lichtcondities, en hommels zijn er veel effectiever om planten te bestuiven. Vroeger werden tomaten met de hand bestoven! Dat was enorm veel werk. Dankzij onze hommels werd het een stuk eenvoudiger om tomaten te telen. Hommels zijn ook veilig omdat ze niet agressief zijn.”

Euh, over hoeveel hommels gaat het dan precies? “We produceren hier in Westerlo een miljoen hommelnesten per jaar, telkens met ongeveer 70/80 hommels per nest,”  “Eenmaal in het gewas geplaatst groeit het nest aan tot 200 à 400 hommels. Daarnaast worden er ook lokale hommelsoorten geproduceerd in andere locaties voor andere markten. Zo hebben ze in Noord-Amerika een andere soort nodig dan in Mexico.” 

“De hommels kweken we in dozen, met stuifmeel als voeder. Er zit één koningin in zo’n doos, zij legt de eitjes, en dan begint de groep te groeien. We houden goed in de gaten of de hommelnesten in de kweekruimtes zich goed ontwikkelen en of ze gezond zijn. Zo kunnen we snel ingrijpen mochten er problemen zijn.”

Nuttige insecten

Naast de hommels produceert Biobest ook biologische bestrijders. Wäckers licht toe: “Elk plaaginsect, dus elk schadelijk insect, heeft zijn eigen vijanden in de natuur, en dat zijn de nuttige insecten. Een bekend nuttig diertje is het lieveheersbeestje, dat eet schadelijke bladluizen op. Maar er zijn ook andere soorten: roofwantsen pakken plagen als trips en wittevlieg aan. Sommige mijten kun je inzetten om andere schadelijke mijten, maar ook trips te bestrijden. Sluipwespen kan je loslaten op rupsenplagen, bladluizen, enzovoort.” 

Over hoeveel soorten gaat het dan? “We kweken een veertig- tot vijftigtal soorten van deze biologische bestrijders. Maar het zijn vaak piepkleine beestjes, sommige zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet eens kunt zien. Dus dan praten we ook over veel grotere aantallen: we kweken er hier miljarden van!” zegt Wäckers met een brede glimlach.

Insecten op dieet

Dé hamvraag is natuurlijk: hoe kweek je deze piepkleine insecten? Felix Wäckers licht toe: “We kweken nuttige insecten in drie stappen. Om te beginnen telen we de plant waar het plaaginsect op voorkomt, bv. tomatenplanten, om te kunnen zien wat het effect van de insecten is. Op die plant kweek je het plaaginsect. En op het plaaginsect kweek je ten slotte het nuttige insect, de bestrijder. Dat is uiteraard een duur en complex proces.” 

“Om dat proces te versimpelen werkt Biobest met speciale voeding om de insecten te kweken, een soort dieet. Dat is een voedingsmengsel dat we de insecten aanbieden in plaats van de plant, of in plaats van het plaaginsect dat ze opeten. En daardoor kun je de kweekmethode een stuk goedkoper en simpeler maken.”

Een doosje insecten

De soms minuscule bestrijders en wat grotere hommelbestuivers moeten ook verpakt en vervoerd worden. Hoe gebeurt dat bij Biobest? “Daarvoor gebruiken we kartonnen verpakkingen. Als bedrijf zetten we immers sterk in op duurzaamheid,” aldus Wäckers. Tijdens het transport worden de dozen met nuttige insecten vaak gekoeld om te zorgen dat ze fit en gezond blijven tot ze ingezet kunnen worden. 

Preventie troef

Hoe weet de bioboer nu wanneer hij die nuttige insecten moet inzetten? Hij kan ze preventief gebruiken, of wachten tot de plaag optreedt en ze dan pas inzetten. Preventie is volgens Wäckers de slimmere methode: “Vroeger wachtte de boer tot de plaag binnenkwam, en dan liet hij iedere week een dosis insecten los op het gewas. Maar wij hebben een strategie waarmee de boer de bestrijders preventief kan inzetten en ze in het gewas kan bijvoeren. Zo kan de boer efficiënt en goedkoop een populatie van nuttige insecten opbouwen.”

Op een gewas kan een heel scala aan plagen voorkomen. “Om een gewas effectief te beschermen, moet je vaak meerdere biologische bestrijders tegelijkertijd uitzetten. Maar misschien eten die biologische bestrijders elkaar ook op. Daarom onderzoeken we welke beestjes je in combinatie met welke andere beestjes kunt inzetten.”

Voor iedereen

Interessant om te weten is dat deze bestuivers en bestrijders zowel geschikt zijn voor gebruik in de biologische landbouw als in de niet-biolandbouw. Wäckers voegt toe: "Dat ook niet-biotelers deze insecten gebruiken, is iets wat sommige mensen misschien verbaast, maar de vraag naar alternatieven voor de chemische plaagbestrijding in de gangbare teelt wordt steeds groter. Niet-biotelers willen duidelijk minder afhankelijk worden van het chemische aanbod."