Den Boogerd: Innovatie in biologische hoogstamfruitteelt

Update: Met droefheid delen we mee dat Jan Gelders van Den Boogerd op 22 augustus jl. plots is overleden. We wensen zijn familie veel sterkte.
___________

Biobedrijf Den Boogerd in Zelem is gespecialiseerd in het aanplanten, beheren en uitbaten van authentieke hoogstamboomgaarden. En dat gebeurt met een traditionele aanpak en focus op biodiversiteit. Goed voor een nominatie voor de BioVLAM 2025. 

Fruitteeltbedrijf Den Boogerd uit het Limburgse Zelem werd genomineerd voor de BioVLAM 2025, de prijs voor innovatie in bio. Het familiebedrijf heeft een passie voor authentieke, biologisch geteelde hoogstamboomgaarden en wil niets liever dan de hoogstam opnieuw een vitale rol te laten spelen in het landschap én in de biosector. 

Innovatie in hoogstam

Den Boogerd wordt gerund door Jan Gelders en Nia Ponsaerts, en hun zoon Maarten. Welke innovaties brengt Den Boogerd in de hoogstamteelt? Jan Gelders: “We combineren onze eigen boomgaarden met boomgaarden in beheer. Dat beheer startte ooit spontaan, met een eigenaar die ons daarover aansprak. Van het een kwam het ander. Dankzij ons beheer valoriseren we deze boomgaarden weer en verhogen we ook de opbrengst ervan. Daarnaast hebben we nieuwe resistente fruitrassen aangeplant die een uniek aanbod aan smaken bieden aan onze klanten. Kortom, ik denk dat wij het potentieel van hoogstam weer volop zien!” 

Momenteel beheren ze maar liefst 41 plantages, of 30 hectare in totaal. “We hebben ongeveer 12 hectare in eigendom, en de rest zijn beheerscontracten in de buurt," zegt Nia Ponsaerts. "De grote voorwaarde voor ons beheer is dat de eigenaars van de boomgaarden moeten meegaan in ons bioverhaal. Daar zijn we dan ook streng op!”

Diversiteit troef

De biologische aanpak betekent dat de bomen zo natuurlijk mogelijk kunnen groeien. En dankzij de vele percelen kan late vorst, droogte of hitte nooit de volledige oogst aantasten. 

Zoon Maarten Gelders (43) is bioloog van opleiding en koos met volle overtuiging voor de fruitboomgaarden. “Bij biologische hoogstam kan je veel preventief werk doen; zo is goed snoeien belangrijk, omdat je zo schadelijke insecten weghoudt. Maar ook diversifiëren is nodig: niet alleen in soorten, maar ook door verschillende soorten fruit naast elkaar te zetten. Stel dat bij nachtvorst op één stuk de sterappeltjes allemaal kapotvriezen, dan heb je andere stukken om te compenseren.”  

Welke fruitsoorten telen ze juist? “We hebben talloze variëteiten van hoogstamfruit, met de nadruk op zoveel mogelijk smaakverschil en een groot toepassingsgebied," vertelt Nia Ponsaerts. "Zo hebben we bij de appels bijvoorbeeld Reinettes, Alkmene, President van Dievoet, Keuleman,… Bij de peren zijn Beurré Hardy en Dubbele Flip wat bekender, maar er is ook de Bonne Louise d'Avranche of Nashi-peren [in de vorm van een appel].” 

Duurzaamheid is: alles gebruiken

Meer dan veertig plantages, dat levert behoorlijk wat op: vooral appels, maar ook peren en pruimen. Daarnaast zijn er ook kersen, kweeperen, pruimen, mispels, bessen en walnoten.

Het merendeel wordt verkocht, maar alles wat niet geschikt is voor de verkoop gaat de diepvries in - daar wordt sap of stroop van gemaakt. Van de walnoten wordt olie geperst. Den Boogerd produceerde in 2024 maar liefst 70.000 liter sap en 500 kg stroop.

Nia voegt toe: “We doen dat niet zelf, alles wordt uitbesteed. De pulp die overblijft na het persen van de walnoten wordt verwerkt tot notenbloem, de schalen vullen de opritten naar de boomgaarden. Er gaat hier niets verloren!”.

"Ik denk dat wij het potentieel van hoogstam weer volop zien!” - Jan Gelders

Hoogstam vs. laagstam

Wat is eigenlijk het verschil tussen hoogstam en laagstam fruitteelt? Maarten ziet het zo: “Werken met hoogstamboomgaarden vraagt een andere kijk op bedrijfsvoering. Bij laagstam heb je een veel grotere dichtheid per hectare, en de productie per boom ligt meestal hoger. Maar het vraagt veel investeringen qua machinerie en infrastructuur.”

Een hoogstamboomgaard vraagt de eerste jaren veel tijd in onderhoud en snoei, en er is weinig opbrengst - je moet geduld oefenen. Na een jaar of zeven à acht neemt de oogst, afhankelijk van de soort, stelselmatig toe en verkleint het onderhoud. Maarten voegt toe: “De bomen gaan tachtig tot honderd jaar mee. Dus uiteindelijk krijg je wel een goeie opbrengst!”

Een extra troef van de hoogstamteelt is dat hoogstambomen breder en dieper wortelen dan laagstam, daardoor zijn ze zelfredzamer in droge periodes.

Jammer genoeg staat de hoogstamteelt zwaar onder druk: in de afgelopen 20 jaar ging er wekelijks één tot tweeënhalve hectare verloren in Vlaanderen. VILT (Vlaams Infocentrum voor Land- en Tuinbouw) rapporteerde onlangs dat het totale areaal aan hoogstam in Vlaanderen is geslonken tot 3.840 hectare. Dit benadrukt het belang van het behoud van hoogstamboomgaarden.

Lange pluktijd

Maarten wijst op de grote biodiversiteit in de beheerde plantage waar hij aan het werk is: “Er staan hier zeker een veertigtal rassen appelen, samen met peren, kersen, pruimen, walnoten,... Deze boomgaard is van zichzelf behoorlijk biodivers. En dat past perfect in ons plaatje, het is een ecosysteem in evenwicht.” 

Het grote voordeel van zo’n rassendiversiteit is dat het fruit niet allemaal tegelijk oogstklaar is. “Onze pluk duurt veel langer dan bij laagstam, we oogsten twee à drie dagen per week van juli tot september. Het is best intensief maar je hebt minder mensen nodig op korte tijd,” vertelt Maarten.

Evenwicht 

Den Boogerd denkt goed na over fruitsoorten en boomvormen, waardoor ze kunnen werken zonder irrigatie en met een minimale bemesting. Gelukkig heeft de hoogstamboom weinig last van plagen of ziektes. Maarten legt uit hoe dat komt: “De meeste rassen zijn ziekteresistent, dus daar hoeven we weinig tegen te doen. We zorgen ook voor een grote biodiversiteit in grassen, bloemen en kruiden in onze boomgaarden, wat een natuurlijk evenwicht creëert tussen plaagsoorten en hun predatoren.” 

“Bovendien laten we schapen tussen de bomen grazen, we hebben een kleine kudde van een 150-tal schapen die de verschillende percelen begrazen. Zij zijn onontbeerlijk voor het grazen rond de bomen en voor het behoud van de biodiversiteit in het gras.”

“Daarnaast is het belangrijk om voldoende bijen te hebben voor de bestuiving. Dat doen we in samenwerking met imkers, en we creëerden veel nestplaatsen voor bijen en hommels. In 2024 kregen we hiervoor de titel van Meest Bijvriendelijke Boomgaard van sectororganisatie Bioforum!”. 

Robuust en rendabel

De biologische aanpak van Den Boogerd toont aan dat hoogstamfruitteelt zowel ecologisch robuust als economisch rendabel kan zijn. Daarmee bewijzen ze dat deze teeltvorm ook vandaag zijn waarde behoudt.

* * *

Goed nieuws: Den Boogerd is de laureaat van de BioVLAM 2025! Lees er hier alles over.  

Wij gingen langs bij de laureaat, kijk mee: Het succesverhaal van Den Boogerd