Yacon, een groente uit de Andes die het hier goed doet

Yacon is geen alledaagse groente, maar teler Jasper Van Opstal is dan ook geen alledaagse boer. Als kind had hij al een onstuitbare passie voor landbouw. Zijn hoofdteelt is pompoen, maar ook yacon teelt hij met liefde. Wat is er zo bijzonder aan deze Zuid-Amerikaanse knolgroente?  

Yacon is een dikke wortelgroente die oorspronkelijk uit de Andes-landen in Zuid-Amerika komt. Andere namen zijn zonnewortel, grondappel of appelwortel. Hoe kwam Jasper Van Opstal, een jonge bioboer van 25 uit Sint-Pieters-Leeuw, op het idee om in het Pajottenland yacon te gaan telen? “Zo’n acht jaar geleden las ik toevallig een artikel over yacon in de krant, en ik was meteen geïnteresseerd. We kochten een aantal yacon-broedknollen om uit te proberen in de moestuin van mijn ouders. Dat ging redelijk goed, en vervolgens zijn we de kwaliteit zelf gaan opschalen door steeds de beste knollen te vermeerderen. We zijn begonnen met twintig knolletjes, en zitten nu aan meer dan duizend. Daardoor kunnen we die broedknollen nu ook zelf verkopen”.

Hij voegt eraan toe: “Ik hou ervan om niet-alledaagse groenten en granen te telen. Het is een boeiend en uitdagend proces om de eigenheid van ieder gewas te leren kennen. Zo teel ik ook oude graansoorten voor brouwerij De 3 Fonteinen, die maken er lekkere geuze van”. 

Waarom biologisch boeren?  

Hoewel hij niet uit een boerenfamilie komt, ging Jasper al vroeg meehelpen op boerderijen in de buurt van Sint-Pieters-Leeuw. “Van jongsaf aan ben ik gepassioneerd door landbouw. Ik vond dat heel plezant, ik mocht als kind eitjes oprapen en de koeien ophalen”. Niet verwonderlijk dus dat hij op z’n 18e z’n eigen bedrijf BioJasper startte, met één hectare pompoenen, terwijl hij de studie Industrieel Ingenieur, optie Biowetenschappen aanvatte. Momenteel combineert hij zijn biobedrijf als zelfstandige in bijberoep met een voltijdse job elders.

Waarom koos hij ervoor om biologisch te boeren? “Vroeger heb ik vakantiejobs gedaan op twee biobedrijven hier in de buurt, en daar heb ik veel geleerd. Je ziet gewoon dat dat werkt, die alternatieve manier van boeren. Persoonlijk kies ik voor bio omdat bio sterk inzet op biodiversiteit en omdat de bio-aanpak vriendelijk is voor de natuur. Bio levert ook een goed inkomen op omdat je een hogere prijs krijgt voor je producten. Anderzijds heb je wel meer werk om je teelten onkruidvrij te houden, het wieden blijft behoorlijk arbeidsintensief, zelfs met een tractor moet je daar veel tijd in steken”.

Wat maakt yacon bijzonder?  

Terug naar de yacon. Deze Zuid-Amerikaanse plant stamt uit dezelfde plantenfamilie als de aardpeer en de zonnebloem: het zijn allemaal forse, hooggroeiende planten met gele bloemen. Op het veld van Jasper staan de yacons in een brede strook van ongeveer honderd meter lang, waar zo’n duizend planten vijf rijen dik staan. Jasper verkoopt ze voornamelijk in verschillende biologische winkels in het Brusselse. 

Een volgroeide yaconplant heeft tegen de oogsttijd in november stevige stengels tot 2 meter hoog, met veel kleine, gele bloemen en fluweelzachte groene bladeren. Onder de grond groeien er twee soorten knollen: broedknollen en eetknollen. De grote, langwerpige eetknollen hebben een bruinrode schil en wit vruchtvlees met een licht zoete smaak, knapperig als radijs of wortel, maar ook zeer sappig. Bovendien hebben ze een laag caloriegehalte. De broedknollen zitten vlak onder de stengels en kan je, als je ze goed bewaart, het volgend seizoen gebruiken om opnieuw te kweken.

Teelt zonder kopzorgen

Hebben we in Europa dan hetzelfde klimaat als in Peru? “Nee, in de Andes is het wel warmer en vochtiger, en zij hebben vaak twee teelten per jaar, terwijl wij er één hebben”. Het voordeel is dat de uitheemse yacon bij ons voorlopig geen last heeft van knabbelgrage insecten of ziektes en plagen: “Voor een biologische teelt is dat heel positief! Maar de schaal waarop yacon geteeld wordt, is nog vrij klein, en dat helpt wel om de teelt ziekte- en plaagvrij te houden”.  

Het belangrijkste dat Jasper moet doen is de mechanische onkruidbestrijding, door de planten aan te aarden, wat hij om de één à twee weken met de tractor doet. “Dat is tof werk! Het zorgt ervoor dat de planten wat hoger staan en ook het kiemend onkruid wordt meteen aangepakt”.  

Hij volgt hierbij het motto van bio: de velden op een duurzame wijze bewerken, zonder schade toe te brengen aan de bodem. Chemische producten zijn uit den boze. Onkruid verwijderen doet hij met de schoffelmachine en wiedeg vastgehaakt aan de tractor, en ook met de hand om het laatste onkruid eruit te halen. 

Beddenlichter  

Hoe worden de yaconknollen geoogst? “De stengels met bladeren ga ik eerst maaien. Dan gebruik ik de beddenlichter, een speciaal toestel aan de tractor, om het bed met de knollen even op te lichten, zodat ze los komen te zitten. En dan moet je de knollen manueel verzamelen, dat is wel een klus. Op een proefcentrum hebben ze geprobeerd om yacon te oogsten met een aardappelrooier, maar dat lukte niet: bij het vallen breekt de yacon immers makkelijker dan een aardappel”. 

Hoe eet je yacon?

Yacon is ongelooflijk veelzijdig in de keuken: rauw gesneden of geraspt smaakt het verrassend fris en licht zoet (een beetje tussen peer en meloen in). Maar je kunt ook yaconpuree maken of stukjes in de pan bakken. Omdat het ook een sappige groente is, kun je er sap van persen: dat heeft een zoete, meloenachtige smaak, en het bevat de helft minder calorieën dan andere fruitsappen. Als siroop, ten slotte, is het een ideale suikervervanger. Frappant voor een groente!  

Hier vind je drie lekkere recepten met yacon. 

Winnaar Thesisprijs  

Last but not least: begin dit jaar kreeg Jasper Van Opstal nog bijzonder mooi nieuws. Hij won de Thesisprijs voor Biologische en Agro-ecologische Landbouw, goed voor 500 euro. Voor zijn thesis onderzocht hij de mogelijkheden van maaimeststoffen in de biologische productiemethode. Maaimeststoffen zijn vlinderbloemige planten, die stikstof uit de lucht fixeren in hun blad en wortels. Die worden gemaaid, gehakseld en als plantaardige meststof gebruikt op een ander perceel dan waar ze groeiden. 

“Omdat je in bio geen kunstmeststoffen mag gebruiken, ben je nu eenmaal afhankelijk van alternatieven als dierlijke mest slechts beperkt beschikbaar is. Het is ook een mooi voorbeeld van kringlooplandbouw: maaimeststoffen halen stikstof uit de lucht en worden vervolgens als meststof gebruikt!”, aldus Jasper. Het zal ongetwijfeld niet het laatste zijn wat Jasper onderzoekt.