Biologische gewasbescherming uitgelegd: zo werkt bio tegen ziektes en plagen

De Europese biowetgeving is duidelijk: in biolandbouw mag er geen chemisch-synthetische gewasbescherming worden gebruikt. Waarom is dat, en hoe pakken biologische boeren dan hun gewasbescherming aan? 

In de landbouw hebben gewassen vaak last van insectenplagen, ziektes en overwoekering door onkruid. Om de planten te helpen verdedigen tegen deze aanvallers, zet de boer gewasbescherming in. Er bestaat tegen alles wel een middel, vaak ook van chemisch-synthetische oorsprong – dus kunstmatig geproduceerd. In de biologische landbouw zijn chemische producten echter uit den boze. 

Waarom gebruikt bio geen chemische gewasbescherming? 

Plagen en ziektes zijn uiteraard ook onwelkom op biologische velden, maar de Europese biowetgeving neemt een duidelijk standpunt in: de biolandbouw gebruikt geen chemische gewasbeschermingsmiddelen. Biolandbouw wil een duurzaam landbouwsysteem zijn, en dat betekent zoveel mogelijk met de natuur samenwerken en er zorg voor dragen. Het behoud van een gezonde, levende bodem speelt daarbij een belangrijke rol. 

Gezondheid, milieu en bodem zijn de centrale pijlers in biolandbouw.

• Gezondheid: In biolandbouw worden chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen gezien als een risico voor onze gezondheid: ze kunnen immers restanten of residuen achterlaten op gewassen, in de bodem en in het grondwater. Via de gewassen die we eten, komen die dan terecht in ons lichaam. Sommige residuen zijn in verband gebracht met ziektes als hormoonverstoring of kanker. Daarom hanteert de Europese biowetgeving het voorzorgsprincipe: chemisch-synthetische middelen zijn niet toegelaten in bio.
• Milieu: Chemisch-synthetische middelen doden misschien wel de schadelijke plaaginsecten, maar tegelijk ook de nuttige insecten (denk aan bijen of lieveheersbeestjes), cruciale bodemorganismen én vogels. Bio vindt het belangrijk dat net deze dieren beschermd worden, en zet daarom in op een gezonde leefomgeving met een rijke biodiversiteit.
   

• Levende bodem: Natuurlijke methodes van gewasbescherming helpen mee om de samenwerking tussen bodem, planten en dieren in evenwicht te houden. Het bodemleven (regenwormen, schimmels, bacteriën,...) speelt hierbij een grote rol, want dat zorgt voor een vruchtbare bodem met voldoende lucht en waterdoorstroming. En dat is essentieel voor een gezonde plantengroei.

Wat gebruiken bioboeren dan wel als gewasbescherming?

Het gebruik van chemische gewasbescherming (insecticiden, fungiciden, herbiciden) heeft geen plaats in de filosofie en de werkwijze van de biolandbouw. Een biologische boer zal in eerste instantie ziektes en plagen proberen te voorkomen. 

In de biologische landbouw wordt duidelijk aangetoond dat telen zonder chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen zonder problemen mogelijk is; diverse biobedrijven passen deze methode al meer dan drie decennia toe. Ze slagen hierin dankzij (onder andere) de volgende praktijken: 

• Keuze voor robuuste rassen: Gezonde, robuuste dierenrassen en sterke, resistente en aan de bodem aangepaste plantenvariëteiten zijn erg belangrijke wapens. Robuuste rassen zijn weerbaarder tegen plagen en minder vatbaar voor ziektes. Tegenwoordig zijn sommige aardappelsoorten zelfs zo robuust dat ze niet meer ziek worden van de beruchte aardappelschimmel (phytophthora).

• Teeltrotatie: Via teeltrotatie of vruchtwisseling zorgt de bioboer ervoor dat gewassen jaarlijks op een ander perceel worden geplant, m.a.w. ze roteren over de percelen. Zo krijgen plagen en ziektes veel minder kans om te overleven.
• Handmatig of mechanisch onkruid bestrijden: Handmatig wieden is soms nodig maar is uiteraard erg arbeidsintensief en tijdrovend. Een bioboer zal eerder mechanisch schoffelen of wieden met machines die aan de tractor worden gehangen. De schoffelmachine heeft scherpe messen die het onkruid vlak bij de grond afsnijden en zo de groei stoppen. De wiedeg maakt met zijn ‘tanden’ de bodem los en trekt het onkruid met wortel en al uit. 

• Het gebruik van natuurlijke vijanden: Dankzij nuttige insecten kunnen bioboeren de plaaginsecten helpen bestrijden. Bijna ieder plaaginsect heeft een natuurlijke vijand, dat is een nuttig insect dat het plaaginsect opeet. Bekende voorbeelden zijn lieveheersbeestjes (dol op bladluizen) of sluipwespen (dol op de fruitmot). Een strook met wilde bloemen rond het veld inzaaien helpt enorm om de nuttige insecten aan te trekken. 
   
• Peulvruchten telen: Peulvruchten ken je ongetwijfeld: dat zijn bruine, witte of zwarte bonen, kikkererwten, linzen, spliterwten,... Deze peulvruchten hebben heel wat voordelen. Om te beginnen zorgen ze voor een dichte gewasbedekking, wat de onkruidgroei flink remt. Door peulvruchten te roteren met andere gewassen, worden bodemgebonden ziektes en plagen (bv. aaltjes) doorbroken. Bloeiende peulvruchten trekken niet alleen nuttige bestuivers aan (bijen, hommels) maar ook natuurlijke bestrijders van plagen (lieveheersbeestjes). 

Wat als de problemen aanhouden? 

Als al deze technieken er niet in slagen om de planten voldoende te beschermen tegen plagen en ziekten, is het de bioboer toegelaten om een beperkte lijst met gewasbeschermingsmiddelen op natuurlijke basis te gebruiken die officieel zijn goedgekeurd voor de biologische teelt. 

Deze biologische bestrijdingsmiddelen hebben altijd een biologische oorsprong. Al de natuurlijke middelen die de bioboer mag gebruiken, zijn eveneens toegelaten in de gangbare landbouw.

Wat met residuen in bio? 

Jaarlijks krijgt ieder biobedrijf een biocontroleur over de vloer die het hele bedrijf - van bodem tot administratie - grondig controleert. De controleur neemt stalen van gewassen en van de bodem en laat deze controleren op onder andere de aanwezigheid van chemische residuen. 

Als er toch een bepaalde limiet wordt overschreden – meestal niet veroorzaakt door de bioboer maar wel door vervuiling in de lucht, drift (gewasbeschermingsmiddelen die door de wind op een ander perceel terechtkomen), de bodem of het grondwater - dan mag het product niet langer als bio verkocht worden. Maar dat komt eerder zelden voor. 

Dankzij de strenge Europese biowetgeving weet je zeker dat er geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen op je biologische groenten en fruit zitten! 

Meer weten? 

Lees meer over de Europese biowetgeving in het menu Bio en de wet - daar staat alle info verzameld!